Agata Tuszyńska

agata long a

Córka Bogdana Tuszyńskiego, reportera i historyka sportu i Haliny Przedborskiej, dziennikarki. Historyk teatru, wyższe studia ukończyła na wydziale Wiedzy o Teatrze PWST w Warszawie, doktorat z nauk humanistycznych otrzymała w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. W latach 1987-1992 pracowała jako adiunkt w Instytucie Badań Literackich. W latach 1996-1998 wykładała w Centrum Dziennikarstwa w Warszawie, a od 2001 wykładała sztukę reportażu i wywiadu literackiego na Uniwersytecie Warszawskim.

Karierę literacką zaczynała w periodykach kulturalnych jako autorka tekstów o teatrze, łącząc to z zainteresowaniem biografistyką i reportażem literackim. Debiutowała w roku 1990 biografią findesieclowej aktorki warszawskiej, Marii Wisnowskiej. W tym samym roku wydała w Instytucie Literackim w Paryżu książkę Rosjanie w Warszawie, opisującą życie i kulturę zniewolonej stolicy w latach zaboru rosyjskiego. Materiały do biografii noblisty Isaaca Bashevisa Singera, urodzonego w Polsce i tworzącego w jidysz, Tuszyńska zbierała w Stanach Zjednoczonych, Izraelu, Francji i na polskiej prowincji. Książka Singer. Pejzaże pamięci, wydana w 1994 i wielokrotnie wznawiana w Polsce, ukazała się również w USA i we Francji. Tuszyńska kontynuowała swoje zainteresowania odchodzącym światem polskich Żydów w tomie reportaży izraelskich Kilka portretów z Polską w tle, wydanym również w przekładzie francuskim. Wyznania gorszycielki - wspomnienia Ireny Krzywickiej, pisarki i feministki, autorki "Wiadomości Literackich" i wieloletniej przyjaciółki Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Agata Tuszyńska spisywała w podparyskiej miejscowości, gdzie Krzywicka mieszkała od połowy lat 60. Tuszyńska powróciła do historii Krzywickiej po jej śmierci w książce Długie życie gorszycielki.

Wydana w marcu 2005 bestsellerowa Rodzinna historia lęku (nominowana do Prix Medicis), to dramatyczna i wielowymiarowa opowieść o losach jej polskich i żydowskich przodków. Pisarka połączyła w niej swoje doświadczenie biografistki z rzadko uprawianym w Polsce gatunkiem personal non-fiction. Książka została przetłumaczona na francuski i angielski.

Zapis walki z chorobą nowotworową jej męża jest tematem Ćwiczeń z utraty, bardzo osobistej książki Tuszyńskiej (2007), wydanej także po francusku (Grasset, 2009) i koreańsku (2012).

Najbardziej kontrowersyjna w jej  dorobku okazała się Oskarżona: Wiera Gran (Wydawnictwo Literackie, 2010) - historia śpiewaczki z warszawskiego getta oskarżonej po wojnie o kolaborację z Niemcami. Opowieść oparta na rozmowach z bohaterką, uzupełniona relacjami świadków, dokumentami archiwalnymi, zeznaniami sądowymi stała się wielowymiarowym traktatem o tragicznych wyborach, ich moralnych konsekwencjach i cenie, jaką trzeba zapłacić za ocalenie. Oskarżona doczekała się wielu obcych wydań, między innymi we Francji, Hiszpanii, Włoszech, Holandii, Grecji, Izraelu, Macedonii i Słowenii. W lutym 2013 r. ukazała się w Stanach Zjednoczonych (Knopf-Randomhouse-Bertelsmann Publishers), a wiosną 2013 roku wyszła w Niemczech nakładem wydawnictwa Suhrkamp. Wszechobecną bohaterką tej i innych książek Tuszyńskiej jest PAMIĘĆ, jej bolesne węzły, tajemnicze kształty, zmienne oblicza.

Tyrmandowie. Romans amerykański, kolejna publikacja Tuszyńskiej, to opowieść o ostatnim okresie życia autora Złego u boku jego amerykańskiej żony Mary Ellen Fox. Blisko setka niepublikowanych listów Tyrmanda dopełnia wspomnienia wdowy, pokazując zupełnie nieznaną twarz playboya znad Wisły.

Tuszyńska wraz z Jerzym Żurkiem są współautorami dramatu w sześciu obrazach Wiera, opublikowanym w miesięczniku Dialog (11/2013).

Wydaną w 2015 książkę Narzeczona Schulza poświęciła Józefinie Szelińskiej, jedynej kobiecie, której Bruno Schulz zaproponował małżeństwo. Książka została także przetłumaczona na język francuski. "La Fiancée de Bruno Schulz" nominowano do Prix Medicis  i do Prix Femina w 2015 a także do Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia 2016. Ksiażka została także przetłumaczona na język macedoński i francuski.

Równolegle z biografistyką i reportażem Agata Tuszyńska uprawia twórczość poetycką. Jest autorką sześciu zbiorów poezji, z których najnowszy zatytułowany Nadzieja 2 ukazał się zimą 2010 r. Jej wiersze publikowano w przekładach angielskim, francuskim, hebrajskim, hiszpańskim i rosyjskim.

Współpracuje z "Zeszytami Historycznymi", "Zeszytami Literackimi", "Tygodnikiem Powszechnym", "Kresami" i "Odrą", współpracowała z "Paryską Kulturą". Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, PEN-Clubu i ZAiKS-u. Stypendystka Uniwersytetu Columbia, Fundacji Fulbrighta, MacDowell, Ledig-Rowohlt, Kościuszkowskiej, Instytutu Yad Vashem i American Jewish Archives. Laureatka nagrody PEN-Clubu im. Ksawerego Pruszyńskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie reportażu i literatury faktu. Tuszyńska została uhonorowana srebrnym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis".

W 2016 r. otrzymała nagrodę w kategorii literatury holokaustowej za " Rodzinną historię lęku" przyznawaną przez The Canadian Jewish Literary Award.

Najnowsza Jamnikarium (2016) jest o jamnikach i jamnikolubach i dla jamnikolubów..

Bibliografia

  • I znowu list . Warszawa: Oficyna Poetow, 1990.
  • Wisnowska. Warszawa: WAiF, 1990.
  • Rosjanie w Warszawie. Warszawa: Interim, 1992.
  • Wyznania gorszycielki. Pamietniki Ireny Krzywickiej. Warsaw: Czytelnik, 1992.
  • Zamieszkalam w ucieczce. Lublin: Kresy, 1993.
  • Kilka portretow z Polska w tle. Reportaze izraelskie. Gdańsk: Marabut, 1993.
  • Singer. Pejzaze pamieci. Gdańsk: Marabut, 1994.
  • Wygrac kazdy dzien. Warszawa: Diana, 1996.
  • Adresat nieznany. Warszawa: Diana 1998.
  • Dlugie zycie gorszycielki. Losy i swiat Ireny Krzywickiej. Warszawa: Iskry, 1999.
  • Maria Wisnowska. Jeśli mnie kochasz - zabij!, Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2003
  • Miejsce przy oknie, Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat, 2004
  • Ćwiczenia z utraty [Excercises in Loss], Krakow: Wydawnictwo Literackie, 2007.
  • Krzywicka. Długie życie gorszycielki, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2009.
  • Oskarżona: Wiera Gran , Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2010.
  • Tyrmandowie. Romans amerykański, Wydawnictwo mg, 2012
  • Wiera. Dramat w sześciu obrazach, Dialog, 2013, nr.11
  • Narzeczona Schulza, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2015
  • Jamnikarium, Wydawnictwo MG, Warszawa 2016